اندیشکده تصریف

اندیشکده تمدن ساز

اندیشکده تصریف

اندیشکده تمدن ساز

کلام ولایت:


اندیشکده تصریف

هوایی تازه در اندیشه و فرهنگ

حرف‌هایی تازه در حوزه‌های مختلف سبک زندگی، تمدن اسلامی، مسائل جوانان و خانواده، طب و تغذیه اسلامی، علم دینی، علوم انسانی اسلامی و نظام آموزشی


  • ۰
  • ۰

روانشناسی مزاج

  

تحقق سبک زندگی دینی یکی از مهم‌ترین آرمان‌های انقلاب اسلامی بوده و هست اما متأسفانه این مهم هنوز تحقق پیدا نکرده و فراتر از آن، هنوز چیستی سبک زندگی دینی در مقام نظر نیز روشن نگشته است. یکی از مهم‌ترین عناصری که در تحقق سبک زندگی دینی نقش بسزایی دارد روان‌شناسی و مشاوره است. روان‌شناسی و مشاوره اسلامی یکی از مهم‌ترین موضوعات مورد توجه اندیشمندان مذهبی از ابتدای انقلاب اسلامی نیز بوده که ذهن آنان را به خود مشغول نموده است اما با وجود تلاش‌ها و فعالیت‌های گسترده هنوز نمی‌توان دستاورد قابل اعتنایی در این حوزه مشاهده نمود.

 

روان‌شناسی و مشاوره اسلامی هنوز مفهومی گنگ و مبهم است و اصول، مبانی، ساختار و چارچوب آن روشن نگشته است. تبیین تفاوت روان‌شناسی اسلامی و روان‌شناسی مدرن تاکنون از سطح کلیاتِ مبهم و گنگ فراتر نرفته است و این یعنی هنوز روان‌شناسی اسلامی به درستی و در قالب یک نظام جامع و متقن ارائه نگشته است.

 

مشکلات مختلف حوزه سبک زندگی همچون ازدواج، خانواده و تربیت فرزند حل نخواهد شد تا زمانی که روان‌شناسی و مشاوره اسلامی به درستی فهم گردد. البته روان‌شناسی اسلامی تنها محدود به مشاوره فردی و توصیه‌های اخلاقی نیست بلکه روان‌شناسی اسلامی علمی تمدن ساز است که حوزه های محتلف جامعه و تمدن را تحت تأثیر قرار می‌دهد. روان‌شناسی اسلامی یعنی انسان‌شناسی اسلامی و انسان‌شناسی اسلامی یعنی جامعه و تمدن اسلامی لذا نباید تصور نمود که روان‌شناسی محدود به بعد فردی زندگی است. روان‌شناسی در معنای حقیقی خود علمی است جامعه ساز و تمدن ساز لذا یکی از علومی که در فرآیند تمدن‌سازی اسلامی باید در اولویت تحول قرار گیرد علم روان‌شناسی است.

 

لازمه دستیابی به روان‌شناسی اسلامی آسیب شناسی وضع موجود و عبرت آموزی از گذشته است. آسیب شناسی بحثی بسیار مفصل و اساسی است که لازمه عبور از وضعیت موجود است که مجال طرح آن در اینجا نیست اما هر آن کس که ادعای روان‌شناسی و مشاوره اسلامی دارد باید بتواند با جامع نگری و ژرف نگری و یا به عبارت بهتر با بینش تمدنی، از یک سو حقیقت عالم مدرن و از سوی دیگر حقیقت اسلام را بشناسد و مبتنی بر این شناخت در راستای تحول قدم بردارد. تحقق روان‌شناسی اسلامی نیز فرآیندی طولانی و تمدنی است که لازمه آن بینش تمدنی است و تا این درک و بینش حاصل نشود نمی توان قدم اساسی و مهمی در این زمینه برداشت.

 

روان‌شناسی اسلامی یعنی همان معرفت النفس در ادبیات اسلامی. معرفت النفس مقوله ای است که در ادبیات دینی در شرح آن بسیار گفته شده است اما آنچه مهم است فهم نظام جامع معرفت النفس است که بتوان گزاره های مختلف مطرح شده در دین را ذیل آن قرار داد و ذیل آن چارچوب کلی، تمامی معارف را نظم بخشید. نظام جامع معرفت النفس را می توان از دل دو روایت زیر بیرون کشید.

امام صادق علیه‌السلام می فرمایند:‏

عِرْفَانُ‏ الْمَرْءِ نَفْسَهُ أَنْ یَعْرِفَهَا بِأَرْبَعِ طَبَائِعَ وَ أَرْبَعِ دَعَائِمَ وَ أَرْبَعَةِ أَرْکَانٍ فَطَبَائِعُهُ الدَّمُ وَ الْمِرَّةُ وَ الرِّیحُ وَ الْبَلْغَمُ‏ وَ دَعَائِمُهُ الْعَقْلُ وَ مِنَ الْعَقْلِ الْفَهْمُ وَ الْحِفْظُ وَ أَرْکَانُهُ النُّورُ وَ النَّارُ وَ الرُّوحُ وَ الْمَاءُ[1].

خودشناسى این است که انسان خود را به چهار طبیعت، چهار ستون، و چهار رکن بشناسد، طبیعتها عبارتند از: خون، صفرا، باد، و بلغم‏. ستونها: عقل‏ است، و فهم و حفظ که از عقل منشأ گیرند، و ارکان: نور، آتش، روح و آب است‏.

امیر مؤمنان علی علیه‌السلام می فرمایند:

«العقول ائمة الافکار، و الافکار ائمّة القلوب، و القلوب ائمّة الحواس، و الحواسّ ائمّة الاعضاء[2]؛

عقل ها پیشوایان فکر ها، و فکرها پیشوایان قلب ها، و قلب ها پیشوایان حواس، و حواس پیشوایان اعضاء می باشند.»

 

 

معرفت النفس دینی انسان را دارای سه بعد طبع، ستون و رکن می داند که هر یک از چهار بخش تشکیل شده اند. چهار طبع عبارتند از دم، صفرا، سودا و بلغم. چهار ستون عبارتند از عقل، فکر، قلب و حس. چهار رکن نیز عبارتند از نور، آتش، روح و آب.

 

 

 

.